Ruimte geven aan ervaringskennis

Geschreven op 24 juli 2025

““Naast wetenschappelijke en professionele kennis is ervaringskennis de derde kennisbron. Dat benutten we nog nauwelijks, terwijl daar juist zoveel kracht ligt."”

Ruimte geven aan ervaringskennis

In zorg en ondersteuning wordt steeds vaker gesproken over de waarde van ervaringsdeskundigheid. Wat bedoelen we daar precies mee? En hoe benutten we die kennis op een manier die echt iets toevoegt? Ginette Hendriks, beleidsadviseur bij Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) houdt zich bezig met deze vragen. In haar werkt zoekt ze naar manieren om ervaringen, ervaringskennis, ervaringsdeskundigheid en professionele zorg dichter bij elkaar te brengen. “Als we daar betekenis en vorm aan geven, kunnen we echt iets veranderen.”

Ontwikkeling in het beroep
Het beroep van ervaringsdeskundigen is gegroeid. In 2015 begon de hbo-opleiding, daarvoor waren het mensen die zelf ervaring met ontwrichting en herstel hadden doorgemaakt en het werk gewoon gingen doen. Bakkers, slagers, timmermannen. Ze hadden geen opleiding, maar wel een missie: ‘ik heb deze wereld iets te leren.’ Met de komst van de opleiding is een belangrijke stap gezet in de professionalisering van het vak. “Maar die doorontwikkeling heeft in organisaties zelf nooit echt plaatsgevonden. Daar is het beroep nog altijd niet stevig ingebed.”

Herstelinitiatieven als leerplekken
Volgens Ginette ligt er een kans in het beter benutten en positioneren van herstelinitiatieven in de huidige zorgpraktijk. “Dat zijn plekken, gerund door ervaringsdeskundigen en vrijwilligers met ervaringskennis. Ideaal om ervaringsdeskundigen op te leiden en in te zetten. Je daarmee ook een lokaal netwerk. Vanuit daar kun je kijken: wat heeft een organisatie nodig? Hoe kunnen we vanuit het herstelinitiatief mensen invliegen, ondersteunen en leren hoe ze de ervaringsdeskundigheid kunnen positioneren? “

Tegelijkertijd ziet ze dat het zorgsysteem nog niet altijd ruimte biedt aan deze beweging. “De druk op de ggz en verslavingszorg is enorm. Professionals worden steeds meer specialist, terwijl je eigenlijk toe wilt naar meer persoonsgerichte herstelondersteunende zorg. Dus de vraag is: moeten we nog wel proberen om in die organisaties ervaringsdeskundigen te krijgen? Of moeten we ook buiten die muren iets nieuws opbouwen?”

Het belang van taal en nuance
Ervaringsdeskundigheid is in opkomst. Toch betekent dat nog niet dat iedereen er hetzelfde onder verstaat. Ginette: “Je hebt vrijwilligers die zich ervaringsdeskundige noemen en nooit een training hebben gevolgd, vrijwilligers met een cursus en mensen met een hbo- of mbo opleiding tot ervaringsdeskundigen. In verband met financiering en verantwoording moet het huidige zorgsysteem onderscheid maken tussen hoe vrijwilligers en betaalde professioneel opgeleide ervaringsdeskundigen worden ingezet. Dat komt heel nauw.”

Binnen VNN ziet ze hoe belangrijk het is om het gesprek aan te gaan over wat ervaringskennis hebben betekent, wat je ermee kunt en wanneer het deskundigheid wordt. “Want ook cliënten beschikken over ervaringskennis. Ze weten wat wel of juist niet werkt. Dat is waardevolle kennis en die meer benut zou kunnen worden moet je benutten.”

Van elkaar leren
Die ervaringskennis komt van individuen en van groepen. “Bij VNN behandelen we veel in groepsverband. Mensen leren van elkaar en dat perspectief van peersupport is belangrijk. Vaak zijn het zorgprofessionals die deze behandelgroepen geven en zijn er geen ervaringsdeskundigen bij betrokken. “Naast wetenschappelijke en professionele kennis is ervaringskennis de derde kennisbron. Dat benutten we nog nauwelijks, terwijl daar juist zoveel kracht ligt.

Door meer en beter te communiceren over ervaringskennis, dus wat het is, welke vormen er zijn en welke kernwaarden erbij horen, kunnen we in de zorg en de samenleving grote stappen zetten. “Juist nu, wanneer de zorg steeds minder toegankelijk wordt. We moeten mensen serieus bevragen op hun ervaringskennis. Want zij moeten het steeds vaker zelf doen.”

Wil je meepraten over dit thema of leren hoe je ervaringsdeskundigheid toepast? Meld je dan aan voor onze werkateliers via